بعضى « 1 » از مفسرين به اين آيه اشكال كرده‌اند كه در روز نفخه صور كسانى مىميرند كه زنده باشند ، و مكذبين معاصر رسول خدا ( ص ) آن روز زنده نيستند تا بميرند . جواب اين اشكال اين است كه در آن روز همه زندگان در زمين و در عالم برزخ مىميرند ، و اين مكذبين در آن روز اگر روى زمين زنده نيستند در عالم برزخ زنده هستند . علاوه بر اين ممكن است ضمير در « يصعقون » را به زندگان آن روز برگردانيم و تهديد را عبارت بدانيم از عذابى كه در همين دنيا بر سرشان آمد . بعضى « 2 » هم گفته‌اند : « مراد از اين روز ، روز بدر است » ، ولى اين احتمال بعيد است . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : « مراد از آن ، روز مرگ است » . اين نيز درست نيست ، زيرا با سياق آيه كه ظاهر است در تهديد به همان عذابى كه در اول سوره تهديد كرده بود كه همان عذاب روز قيامت باشد نمىسازد ، و نمىتوانيم بگوييم مراد از آن عذاب روز مرگ است . * ( « وَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذاباً دُونَ ذلِكَ وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * بعيد نيست كه مراد از « عذاب غير از آن عذاب » ، عذاب قبر باشد و جمله * ( « وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * اشعارى دارد به اينكه در بين كفار و مكذبين كسانى بوده‌اند كه به حقانيت دعوت اسلام و به اينكه ستمكاران عذاب دارند ، آگاه بودند ، و ليكن در عين آگاهى ، بر كفر و تكذيب خود اصرار مىورزيدند ، اين بود نظر ما در باره عذاب ديگر . بعضى « 4 » هم گفته‌اند : مراد از آن عذاب روز بدر است ، و ليكن ذيل آيه كه مىفرمايد : بيشترشان نمىدانند آن طور كه بايد با اين تفسير سازگار نيست ، ( براى اينكه از كفار هيچ كس نمىدانست جنگ بدرى پيش مىآيد و فلانى و فلانى كشته مىشوند ) . * ( « وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنا » ) * اين آيه عطف است به جمله « فذرهم » و از ظاهر سياق بر مىآيد كه مراد از حكم ، حكم خداى تعالى در باره مكذبين است كه ايشان را مهلت داد و بر دلهايشان مهر نهاد ، و حكم خداى تعالى در باره رسول خدا ( ص ) كه مامورش كرده مردم را به سوى حق دعوت كند ، دعوتى كه مستلزم تحمل اذيتها و آزارها است در راه خدا ، پس مراد از

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 39 . ( 3 ) تفسير قرطبى ، ج 17 ، ص 77 . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 170 .